پایدار بلاگ

محور توسعه کدام است نخبگان یا مردم ؟

دکتر سریع القلم

 سریع القلم : آمریکا مملکت لابی است. شما باید با کنگره لابی کنید، با خزانه داری لابی کنید، با رسانه ها لابی کنید وگرنه همه برای شما می زنند. وقتی شما در آنجا حضور نداشته باشید، عده ای دیگر علیه شما ذهنیت درست می کنند. .

مسئله توسعه ملی به یک دغدغه عمومی و مسئله جدی فکری در میان اندیشمندان حوزه های اجتماعی شده است.

فهم سریع القلم از روایت توسعه در ایران
در بخشی از دکترین سریع القلم، او از شکل نگرفتن «جامعه ایرانی» سخن می گوید؛ «جامعه ای فئودالی، عمدتا [دارای ساخت اقتصادی] کشاورزی و دام پروری و در سرزمینی به غایت گسترده و [با جمعیتی] پراکنده». او همچنین تصویر سیاهی ترسیم می کند از اجتماع ایرانیان در درون مرزهای جغرافیایی فلات ایران زمین که البته در آنِ واحد، هم واقع بینانه است، هم تلخ اندیشانه و گاهی نیز اغراق آمیز٫ به ویژه آن زمان که از آسیب شناسی سبک زندگی ایرانیان سخن می گوید: «مردمانی دنیادوست، فخرفروش و در خوش گذرانی و تفریح اهل افراط». همچنین «حسادت و دروغ، خودخواهی و نقدناپذیری از یک طرف و به کوتاه مدت زندگی چسبیدن از طرف دیگر» و سرانجام «به راحتی و طرفه العینی خیانت کردن به آرمان های وطن پرستانه» از دیگر ویژگی های بارز آنان است. پس «در یک کلام، اکثریت ایرانیان به شدت خودمحور» هستند و در «قرابت با قدرت»، حفظ سمت و مقام برای آنها در اولویت است.

توسعه پایدار
توسعه پایدار

نقد ایجابی: تلفیقی از توسعه جامعه محور و نخبه محور

به نظر می رسد فرایند اجماع نخبگان فکری و سیاسی، «نیاز [بخش خصوصی و کلیت آحاد جامعه] به استقلال مالی از دولت»، «افزایش ثروت کشور، تقویت طبقه متوسط و به تبع آن افزایش و حفظ ظرفیت های ایجاد دموکراسی»، همه و همه جزء شروط لازم برای تحقق الگوی توسعه ایرانی هستند، اما شروط کافی آن نیستند. اتفاقا به مثابه شرط کافی، ایجاد یک «قرارداد اجتماعی میان مردم و حاکمیت» از اهمیت برخوردار است؛ قراردادی که از خلال آن:
– اول، «استقلال مالی» فردفرد اقشار جامعه ایرانی از وابستگی به بنگاه های عظیم صنعتی/مالی تضمین شود و
– دوم، در مسیر مطلوب نظر سریع القلم یعنی «آزادشدن معاش مردم و طبقه متوسط از وابستگی [به درآمدهای حکومتی]»، «ثروتمندشدن [طبقات اقتصادی، اجتماعی] جامعه» و ایجاد یک «طبقه متوسط دارای پس انداز و برخوردار از دانش و تخصص ثروت ساز»، حال به مدیریت «بنگاه های خُرد و متوسط کسب وکار»، «کسب مهارت» و دسترسی «اقشار مختلف اجتماعی به منابع اقتصادی لازم [جهت مدیریت این بنگاه ها]»، توجه شود. بنابراین اهمیت دادن به بندهای این قرارداد اجتماعی همان شرط های کافی ای هستند که شاید بتوانند ایران را در سیستم سازی الگوی توسعه خود از فاجعه «شکاف میان فقیر و غنی» که دنیا را فراگرفته، دور کنند؛ فاجعه ساخته وپرداخته صورت بندی های اقتدارگرای نظام لیبرالی توسعه که حتی «زنگ خطر آن» به اجلاس داووس ٢٠١۵ نیز رسیده است.
پس شرط کافی اقتصادی برای الگوی توسعه ایرانی، می تواند در معنای نوعی عدالت اقتصادی و دسترسی غیرانحصاری و رقابتی به منابع سرمایه و پول فهم شود که سریع القلم نمونه ای از آن را با اشاره به مدل متفاوت «پیاده کردن لیبرالیسم در آلمان» شرح می دهد، مدلی که در ضمن آن «سیاست گذاری مبتنی بر توزیع ثروت که برخلاف آمریکا در آلمان، مکانیسم و رویه ای معمول و جاافتاده است» از اهمیت برخوردارست. در کنار این ملاحظه اقتصادی، توجه به مطالبات طبقه متوسط و فرهنگی جامعه ایران، می تواند راهگشای آرمان زیبای سریع القلم باشد.

 

علیرضا علوی تبار: هر دیدگاهی که در زمینه توسعه و توسعه نیافتگی مطرح می شود، با سه معیار قابل ارزیابی است. ١- کفایت نظری ٢- اعتبار تجربی و ٣- کارایی خط مشی های پیشنهادی. تصور من این است که سنت فکری ای که دیدگاه های آقای دکتر سریع القلم از آن نشئت می گیرد، سنت فکری نوسازی یا مدرنیزاسیون است. ما سنت های فکری مختلفی در تحلیل توسعه و توسعه نیافتگی داشتیم؛ مثل نوسازی، وابستگی و … . دیدگاه نوسازی چند مشخصه دارد. اولین مشخصه آن این است که متغیرهای عمده آن، داخلی هستند که عبارت اند از: ارزش ها و نگرش های فرهنگی و نهادهای اجتماعی؛ یعنی در تلاش است تا توسعه یافتن یا توسعه نیافتن کشورها را با کمک وضعیت این دو متغیر توضیح دهد. دومین ویژگی آن این است که سطح بالایی از انتزاع در آن وجود دارد؛ یعنی دنبال قواعد کلی، عام، جهان شمول و کم وبیش ثابت است و نوعی سنخ شناسی یا تیپولوژی نیز در آن وجود دارد که کشورهای توسعه یافته را از کشورهای توسعه نیافته تفکیک می کند. این دیدگاه اصولا به یک راه واحد توسعه اعتقاد دارد و معتقد است که همه کشورها باید یک مسیر را برای رسیدن به توسعه طی کنند.
این دیدگاه به دو چیز کمتر توجه می کند؛ یکی تاثیر عوامل خارجی در توسعه یا عدم توسعه و دیگری ستیزهای داخلی؛ ستیزهایی که بر سر منافع، نگرش ها و ایدئولوژی ها درمی گیرد. در دیدگاه نوسازی سه گرایش وجود دارد؛ اولی گرایش شاخصی است مثل برداشت مرحله ای روستو، دومی دیدگاه تراوش گرایی است که معتقد است توسعه یعنی تراوش سرمایه، نهاد و ارزش ها از کشورهایی به کشورهای دیگر و دیدگاه سوم دیدگاه روان شناسانه است که سعی دارد توسعه یافتگی و توسعه نیافتگی را بر اساس شخصیت ها و ویژگی های آنها توضیح دهد. بعضی از نکاتی که آقای دکتر سریع القلم به آن اشاره می کنند، مثل مسئله شخصیت اقتدارگرای ایرانیان و خلق وخوی شخصیت ایرانی، از نظر بنده کاملا ذیل سرمشق نوسازی با گرایش روان شناسانه قرار دارد. اگر این موضوع را بپذیرند، تمامی انتقاداتی که به نظریه نوسازی واردند، به این دیدگاه نیز وارد خواهند بود؛ مانند کارکردگرایی آن، تکاملی دیدن تحولات اجتماعی و سایر مواردی که ممکن است وجود داشته باشد.

نخبگان یا مردم ؟ محور توسعه کدام است؟

سریع القلم: اینکه چرا من از خلقیات و ویژگی های رفتاری ایرانیان سخن می گویم، بخشی از این موضوع علمی است، اما بخش مهم تر آن مقایسه ای است که من در تجربه جهانی کسب کردم. بنابراین وقتی یک فرد کره ای را با یک ایرانی مقایسه می کنم، باوجود اینکه کشور کره دارای یک تاریخ اقتدارگرا و استبدادی بوده، اما اقتدارگرایی کره ای با اقتدارگرایی ایرانی متفاوت است. در ایران یک نفر حکمرانی می کرده و سایرین زیرمجموعه بوده اند، اما در کره و چین اقتدارگرایی به صورت هرم است؛ یعنی طبقات مختلف اجتماعی زیرمجموعه شاه بوده اند و نوعی هارمونی در این بین برقرار بوده است، اما استبداد ایرانی و ناامنی موجود در تاریخ، از ایرانی یک شخصیت خاص ساخته است. اینها علت نیستند. خلق وخوی ایرانی مضر توسعه است، زیرا توسعه بدون همکاری امکان پذیر نیست؛ همکاری در کارخانه، همکاری در اداره، همکاری در سیاست و همکاری در رانندگی. توسعه به معنای همکاری است. ما نه در دانشگاه با هم همکاری می کنیم، نه در سیاست با یکدیگر همکاری می کنیم، نه در صنعت همکاری می کنیم و نه در صحنه اجتماعی.
رنانی: در نهایت تصریح نکردید که آیا خودتان را ذیل تفکر نوسازی قرار می دهید یا خیر؟
سریع القلم: بله قرار می دهم.
رنانی: نوسازی با رویکرد روان شناختی؟
سریع القلم: بحث من ویژه کشور ایران است؛ یعنی آسیب شناسی فرهنگ اجتماعی ایران را به آن اضافه کردم. با این مبنا که ما باید بیشتر در داخل خودمان را اصلاح کنیم. بحث روان شناختی را زیاد پررنگ نمی کنم و نخبگان را مهم می دانم.

علوی تبار: سوال دوم من به طبقه متوسط برمی گردد. در آثار آقای دکتر سریع القلم طبقه متوسط نقش ویژه ای ایفا می کند و قرار است که وظیفه بزرگی را برای اعتلای ایران برعهده بگیرد و همیشه از یک طبقه متوسط قوی صحبت می شود. ما به لحاظ اقتصادی چهار طبقه داریم: طبقه فرادست یا سرمایه دار، طبقه متوسط قدیم، طبقه متوسط جدید، و طبقه کارگر. این مطابق با طبقه بندی هایی است که ما در بحث های جامعه شناختی داریم. طبقه متوسط در ایران همیشه اکثریت داشته است و اگر قرار بود معجزه ای اتفاق بیفتد، توسط این طبقه اتفاق می افتاد. طبق آمارهای ما، طبقه سرمایه دار، یعنی طبقه ای که خودشان کار نمی کنند و کارگر استخدام می کنند، ٧،۵ درصد جمعیت شاغل را تشکیل می دهند. طبقه متوسط سنتی یعنی کسانی که دارایی اندکی دارند و خودشان نیز کار می کنند، بین ٣۶ تا ٣. ٣٩ درصد شاغلان در ایران تخمین زده می شوند. طبقه متوسط جدید یا مدرن یعنی کسانی که از تخصص و دانش خود کسب درآمد می کنند، طبق آمارهای سال ١٣٨۵ حدود ٢١ درصد شاغلان هستند. کارگرها که مورد بحث شما نیستند نیز حدود ٣٠ درصد می شوند. اگر منظور شما از طبقه متوسط، طبقه متوسط قدیم و جدید با هم است، این گروه مجموعا ۵٧ درصد شاغلان ایران را تشکیل می دهند؛ یعنی مطابق آمارهای سال ١٣٨۵، این طبقه درحال حاضر در اکثریت قرار دارد. مگر اینکه طبقه متوسط به مفهوم دیگری به کار گرفته شود. به نظر بنده، چهار خواسته مهم در عرصه عمومی ایران وجود دارد؛ خواسته اول، خواسته رشد و رونق اقتصادی است. مخصوصا نمی گویم توسعه. منظورم رشد و رونق اقتصادی، افزایش تولید ملی و گسترش مبادلات است. خواسته دوم مشارکت سیاسی و دموکراسی است. خواسته سوم توزیع مجدد درآمد و ثروت است و چهارم، سبک زندگی متفاوت از سبک زندگی رسمی است. اگر طبقه متوسط قرار بود این کارها را انجام بدهد، درحال حاضر طبقه متوسط در اکثریت قرار دارد. پس چرا توسعه در ایران هنوز هم اتفاق نمی افتد؟
سریع القلم: معتقدم که در بحث توسعه، ایران یک مورد خاص نیست. من توسعه را یک پدیده جهانی می دانم؛ یعنی معتقدم یک روند در سال ١۵٠٠ میلادی در دنیا و در یک جغرافیا به نام اروپا شروع شده و سپس تسری پیدا کرد. ایران خاص نیست و من همه اینها را به نخبگان برمی گردانم. آیا نخبگان درست تشخیص می دهند و تصمیم می گیرند؟ آیا اصلا می خواهند کشورشان پیشرفت داشته باشد یا خیر؟ رجوع من به نخبگان به این معنا نیست که به جامعه اعتقاد ندارم اما چون جامعه ایرانی ضعیف است و تشکل ندارد و کار روی جامعه زمانبر و طولانی است، اگر رهبران یک کشور تصمیم بگیرند، شما سریع تر به جواب می رسید. طبقه متوسط از نظر من طبقه ای است که بر اساس دانش و تخصص خود درآمد دارد و به دولت وابسته نیست. پس انداز دارد و سهمی از بازار را نیز در اختیار دارد که مجموع این گروه را شما ٣۶ درصد عنوان کردید. در ایران اگر بخواهیم بحث کنیم، من فکر می کنم چه در دوره قبل از انقلاب و چه پس از انقلاب، در ایران اجازه تشکل طبقه متوسط داده نشده است و در صورتی که این تشکل ایجاد می شد، یک نیروی عظیم اجتماعی شکل می گرفت که دستور کار مشخص می کرد.
این موضوع با بحث نوسازی همخوانی ندارد. در بحث نوسازی، دست طبقه متوسط را باز می گذارند، چون به چشم شهروند به آنها نگاه می کنند نه اپوزیسیون. من طبقه متوسط را به عنوان محصول توسعه یافتگی مد نظر قرار می دهم و خیلی آن را برجسته نکردم و معتقدم چنانچه توسعه یافتگی شکل بگیرد، حاکمیت خودش باید از طبقه متوسط بخواهد تشکل پیدا کنند. در شرایطی دولت و حاکمیت می توانند طبقه متوسط ایجاد کنند که فقط برای کشور امنیت تامین کنند و قانون را اجرا کنند و اگر خودشان وارد فعالیت های اقتصادی شوند، نمی توانند طبقه متوسط ایجاد کنند. زیرا این درست بر خلاف امیال سیاسی، اجتماعی و مدنی آنها می شود. بنابراین طبقه متوسط زمانی ایجاد می شود که ما بتوانیم در چارچوب تئوری نوسازی حرکت کنیم.
رنانی: اگر این بحث را بپذیریم به این معنی است که اصولاً طبقه متوسط شکل نگرفته است. شما وقتی صحبت از طبقه می کنید به این معنی است که قدرتِ تشکل دارد. تا زمانی که یک مجموعه اجتماعی قدرت تشکل پیدا نکند، طبقه ایجاد نمی شود. پول دارد، خانه دارد، ماشین دارد ولی متفرق است. بنابراین اگر این بحث را بپذیریم باید بگوییم طبقه ای شکل نگرفته است.
سریع القلم: طبقه متوسط زمانی حضور دارد که در سیاست گذاری ها اثرگذاری داشته باشد.

اختلاف طبقاتی

علوی تبار: در اقتصاد بین طبقه اقتصادی و طبقه اجتماعی تفکیک قائل می شوند. وقتی طبقه اقتصادی به طبقه اجتماعی تبدیل می شود که اولاً سبک زندگی خاص و سپس ایدئولوژی خاص خودش را پیدا کند و بعد سازمان هایی را پیدا می کند که مدافع منافع و دلبستگی هایش در عرصه های عمومی باشند. در این زمان طبقات می توانند در عرصه سیاست گذاری و خط مشی گذاری نقش داشته باشند. من اتفاقاً معتقدم در بین طبقات اقتصادی ایران، دو طبقه به طبقه اجتماعی نزدیک شده است؛ یکی طبقه متوسط مدرن و یکی بخشی از طبقه سرمایه دار. اینها سبک زندگی خاص خودشان را دارند، انسداد طبقاتی ایجاد کرده اند یعنی به راحتی کسی را وارد خودشان نمی کنند. با توجه به توضیحات آقای دکتر سریع القلم، فکر می کنم ایشان، وجود این طبقه را نیز نفی می کنند. توسعه سیاسی از نظر من یعنی پیدایش حکومت مدرن. حکومت مدرن یعنی حکومتی که مبتنی بر ملت است. در آن تفکیک و تخصص وجود دارد و متمرکز است. به علاوه حکومت مدرن یعنی گذار به مردم سالاری. گذار به مردم سالاری همان هرم مردم سالاری است. یک وجه آن حکومت محدود و پاسخگو است. یک وجه آن رعایت حقوق اساسی مردم است. یک وجه آن جامعه مدنی توسعه یافته و گسترش یافته است و یک وجه آن انتخابات آزاد و منصفانه است. این چهار وجه هر جا تحقق پیدا کرد، در آنجا دموکراسی وجود دارد. در واقع توسعه سیاسی یعنی تحقق بخشیدن به اینها. به رسمیت شناخته شدن حقوق مردم بخشی از توسعه است. این حقوق از نظر مارشال سه مرحله دارد، اول حقوق مدنی است، بعد حقوق سیاسی است و سپس حقوق اقتصادی-اجتماعی است. اختلاف بین لیبرال ها و چپ های دموکرات، سر همین حقوق سوم است که چپ ها می گویند جزء حقوق مردم است اما لیبرال ها اعتقاد ندارند که مردم حقوق اقتصادی-اجتماعی دارند.
سریع القلم: برای من حکومت مدرن حکومتی است که به توسعه اقتصادی اعتقاد دارد. شیخ محمد در دوبی از نظر من یک حاکم مدرن است اما حکومتش دموکراتیک نیست. حکومت دموکراتیک، نهادهای دموکراتیک دارد، تحزب دارد و رسانه ها آزاد و خارج از حاکمیت هستند. به این می گوییم حکومت دموکراتیک. حکومت چین در حال حاضر یک حکومت مدرن است اما زمان مائو نبود. من احساس کردم شما این دو را یکی در نظر گرفته اید.

دکتر محمود سریع القلم
دکتر محمود سریع القلم

علوی تبار: بنده عرض کردم توسعه سیاسی با شکل گیری حکومت مدرن آغاز می شود و سپس به دموکراسی گذار می کند.
سریع القلم: شاخص هایی که جناب عالی نیز به خوبی به آن اشاره کردید، کفایت نظری، اعتبار تجربی و کارایی خط مشی پیشنهادی هستند. در رابطه با اعتبار تجربی می خواهم این موضوع را عنوان کنم که من کشوری را سرغ ندارم که به توسعه سیاسی رسیده و سپس به سراغ توسعه اقتصادی رفته باشد. من چنین کشوری را در دنیا نمی شناسم؛ چه در غرب، چه در خارج از غرب. آزادی های مدنی از آزادی های سیاسی متفاوت هستند. در انگلستان حدود ۶٠٠ سال است که سابقه آزادی اندیشه وجود دارد اما سابقه آزادی سیاسی به یک قرن هم نرسیده است. رسانه های قرن ١٩ در انگلستان آزاد و خارج از حاکمیت بودند و هرچه می خواستند می نوشتند اما همه شهروندان حق رای نداشتند.
اگر این دو مورد از هم تفکیک شود و تفاوت معنایی آنها را بپذیریم، خیلی از بحث ها روشن می شود. آنچه در ایران اتفاق نیفتاده، آزادی مدنی است. شاید اشکال تئوریکی که به دوره مشروطه در ایران می توان گرفت این باشد که ما به سرعت وارد آزادی های سیاسی شدیم. در حالی که در کشوری که از ١٠ میلیون نفر، در بهترین شرایط ١٠ هزار نفر سواد اکابری داشتند، ما به دنبال آزادی سیاسی بودیم. درحالی که یک روزنامه شش ماه منتشر می شد و بعد آن را تعطیل می کردند. آزادی فکر خیلی مهم تر از آزادی سیاسی است. اگر آزادی تفکر وجود نداشته باشد، آزادی سیاسی به وجود نمی آید. اگر ما بخواهیم به طرف آزادی سیاسی حرکت کنیم، باید بپذیریم که انسان ها با یکدیگر تفاوت دارند و ما این را نپذیرفته ایم. یکسان سازی در ایرانیان بسیار قوی است و مانند ژن شده است. یکسان سازی یعنی اقتدارگرایی فرهنگی. بحث آزادی های مدنی بسیار جدی است. یکی از مصادیق آن بحث و گفت وگو و نداشتن پیامد است؛ مهم ترین شاخص توسعه سیاسی تحزب است. تاریخ به ما نشان داده زمانی که توسعه اقتصادی صورت می گیرد، ضرورت تحزب به وجود می آید. اگر این سازماندهی اقتصادی در اروپا و آمریکا صورت نگرفته بود، ضرورت نظام حزبی هم ایجاد نمی شد. چین اگر با همین روند جلو رود، حتما مجبور خواهد شد در مقطعی سیستم حزبی ایجاد کند و با یک حزب کمونیست کاری نمی تواند انجام دهد. آزادی مدنی بر توسعه سیاسی تقدم دارد و ما هنوز به آن مدنیت لازم نرسیده ایم. وقتی یک حکومت اجازه تشکل می دهد، دموکراتیک است. حکومت هایی که الان مدرن هستند، اجازه تشکل اقتصادی می دهند اما آزادی سیاسی نمی دهند. در چین، کره جنوبی، سنگاپور، ویتنام، امارات و ترکیه، اجازه تشکل سیاسی به کسی نمی دهند. من در دنیا موردی را سراغ ندارم که اول تشکل سیاسی صورت گرفته باشد و بعد تشکل اقتصادی. در اروپا اصناف و تجار با هم تشکل پیدا کردند و وقتی حجم و درآمدشان زیاد شد، پادشاهی ها و حاکمیت ها را تحت فشار قرار دادند تا امتیاز بگیرند. اروپا تنها منطقه دنیاست که از طریق جامعه محور توانسته است به توسعه برسد و بقیه دنیا همه نخبگان محورند.
احمد توکلی: طبق مدل آقای دکتر سریع القلم دوبی و ترکیه توسعه یافته هستند، در حالی که من فکر می کنم این موضوع اشتباه است و با واقعیت سازگار نیست. اینها دولت هایی با تجارت وابسته و بسیار شکننده هستند. دولت ترکیه شکننده است، زیرا رشد آن معلول بخش پولی اقتصاد است نه بخش واقعی اقتصاد. اگر شما وابستگی را بد نمی دانید و می گویید خیلی خوب است و اشکال ندارد، ما وابستگی را پذیرفتن ننگ می دانیم. البته کارکردن با دنیا ضرورتا به معنای زیرباررفتن نیست. لطفا بفرمایید که پدیده فساد چگونه پدید می آید و رشد می کند و با توسعه و آزادی چه نسبتی دارد؟ فساد کشنده آزادی، عدالت و ابتکار است و ما در حال حاضر به شدت گرفتار آن هستیم. از شما می خواهم که شرح دهید معجزه سرمایه داری در چه جاهایی وجود دارد و آیا در آن مفاهیم بلند آزادگی، عدالت خواهی و انسانیت هست یا خیر؟ آیا اگر کشوری وضعش از ما بهتر باشد، همین ملاک کافی است؟ آیا با معیارهای منطقی و علمی توسعه یافتگی، آن کشور توسعه یافته محسوب می شود؟ چند سال است که این کشورها توسعه اقتصادی پیدا کرده اند و به تعبیر شما هنوز توسعه سیاسی پیدا نشده است؟ آیا چنین کشوری را می توان الگو قرار داد به صرف اینکه وضعش از ما بهتر است؟
سریع القلم: اگر ما به لیبرالیسم اقتصادی به عنوان یک پارادایم نگاه کنیم، به اعتقاد من این مدل رقیب ندارد و تنها چیزی که بشر تاکنون آزمایش کرده و تا اندازه ای جواب داده، لیبرالیسم اقتصادی است. ممکن است پارادایم های دیگری به طور ذهنی و انتزاعی در دنیا پیدا شوند، اما فعلا بشر به آن دست نیافته است. لیبرالیسم اقتصادی در نظریه تا امروز استحکام زیادی داشته، اما سیاست گذاری نیز بسیار مهم است. مثلا یک لیبرالیسم اقتصادی، آمریکا را ایجاد کرده و یک لیبرالیسم اقتصادی، آلمان را ایجاد کرده است. این دو با یکدیگر فرق می کنند. در آمریکا چهار هزار نفر، ٨۴ درصد ثروت را در اختیار دارند، اما در آلمان اجازه تمرکز ثروت داده نمی شود و از شهروندان ۵۶ درصد مالیات گرفته و توزیع می شود. سیاست گذاری ها در کشورها با یکدیگر متفاوت است. در آمریکا اجازه توزیع ثروت از طریق نظام سیاسی داده نمی شود، اما در آلمان پارلمانی وجود دارد و مکانیسم هایی طراحی شده که اجازه تمرکز ثروت را نمی دهد و با انواع و اقسام مکانیسم ها ثروت را در جامعه پخش می کند. معتقدم وظیفه حکومت، ایجاد فضایی برای تولید ثروت است. بعد از آن، جامعه خودش راه خودش را پیدا می کند.
مورد دیگر اینکه ما باید وابستگی را تعریف کنیم. هیچ کشوری دوست ندارد وابسته شود. اگر از شهروندان کشور زیمبابوه هم بپرسیم، آنها هم علاقه ندارند وابسته شوند.

اما وابستگی یعنی چه؟

وابستگی
وابستگی

وابستگی برای من به این معناست که حاکمیت یک کشور، تصمیم گیری های مهم سیاست خارجی و امنیت خود را دست دیگران بدهد.

اما اگر اقتصاد ژاپن به اقتصاد آمریکا متصل است، این وابستگی نیست. اگر اتحادیه اروپا آمریکا را تحت فشار می گذارد که تحریم های روسیه را اصلاح کند، به این دلیل است که اروپا با روسیه ۴٨٠ میلیارد دلار تجارت دارد. پس همه به هم وابسته هستند. شما می پرسید آیا فرمول صندوق جهانی پول (IMF) جواب داده است؟ بنده از حضرتعالی می پرسم که ما کی این فرمول را در کشور پیاده کردیم که بخواهیم از آن جواب بگیریم؟ ما اصلا پیاده نکردیم که جواب بگیریم. اولین شرط اجرای آن این است که بازارهای مالی و سرمایه گذاری آزاد شوند و با دنیا وارد کار و رقابت شوید. ما هیچ کدام از این اقدامات را انجام ندادیم. برای ما سخت است که با دنیا کار کنیم زیرا نگاهمان به جهان یک نگاه سیاسی -امنیتی است.
عباس حاتمی: آیا واقعا می شود دیدگاه های حضرتعالی را در مکتب نوسازی قرار داد؟ من خیلی موافق این موضوع نیستم. زیرا شما یک پا در مکتب نوسازی کلاسیک دارید، یک پای دیگر در مکتب نوسازی جدید و یک پا در مکتب نظام جهانی. در مکتب نوسازی کلاسیک، سنت مانع توسعه است. اصلا در مکتب نوسازی، واحد تحلیل جهانی دیده نمی شود. اصولا مکتب نظام جهانی شکل گرفت تا این مسائل را حل کند. در مکتب نوسازی جدید، دیگر سنت مانع توسعه دیده نشده است، زیرا دیدند نمی توانند سنت ها را کنار بگذارند. توسعه در بستری ساری و جاری است و لاجرم نادیده گرفتن این بستر، نظریه را کاملا انتزاعی و رفتن به سمت مطالعات موردی را بعید می کند. بنده معتقدم به بحث سنت ها باید در دیدگاه شما نگاه شود. آقای دکتر توکلی فرمودند دین، ما می گوییم سنت یا محیط بومی. آیا خود توسعه مقوله ثابتی است که حضرتعالی برای آن اصول ثابتی در نظر گرفته اید؟ با توجه به اینکه دیدگاه تاریخی دارید، آیا واقعا می توان پدیده هایی مثل توسعه را ثابت در نظر گرفت؟ آیا این پدیده ها در طول تاریخ دچار تحول نمی شوند؟ و اگر دچار تحول می شوند آیا می توان برای آنها اصول ثابتی لحاظ کرد یا خیر؟
سریع القلم: شما کشوری را نمی شناسید که توسعه پیدا کرده باشد، اما صنعتی نشده باشد. کدام کشور توسعه پیدا کرده اما یک نظام قوی بوروکراتیک نداشته است؟ همه داشته اند. همه کشورها به نحوی از تکنولوژی استفاده کرده اند. یکی بیشتر در حمل و نقل استفاده کرده است مانند فرانسه، برخی در صنایع سنگین مانند آمریکا و ژاپن نیز در الکترونیک از تکنولوژی استفاده کرده است. بنابراین من توسعه را مانند علم پزشکی می دانم که اصول ثابتی دارد. تاریخ توسعه این را به ما می گوید. در توسعه مشترکات بسیار زیادی وجود دارد. من پایه های اعتقاد خود را نوسازی می دانم اما در فرایند تکامل دیدگاه ها، به دیدگاه جهانی رسیدم. اصولا تلقی ای که در کشور ما از جهان وجود دارد، اشتباه است. ما فکر می کنیم آمریکا یعنی رئیس جمهور آمریکا. در حالی که به هیچ وجه این گونه نیست. آمریکا یک حاکمیت پیچیده مالی، سرمایه ای و تکنولوژیک است که با پشتوانه های سیاسی شکل گرفته است. ما باید آمریکا را جور دیگری بشناسیم. جان کری دو بار به تیم ایرانی گفت بیایید در آمریکا لابی درست کنید. همه دارند علیه شما کار می کنند. ما فرایند این کار را تسهیل می کنیم تا بتوانید لابی کنید. آمریکا مملکت لابی است. شما باید با کنگره لابی کنید، با خزانه داری لابی کنید، با رسانه ها لابی کنید وگرنه همه برای شما می زنند. وقتی شما در آنجا حضور نداشته باشید، عده ای دیگر علیه شما ذهنیت درست می کنند. توسعه یافتگی یعنی شبکه سازی یا Networking. ماهیت Networking هم سیاسی نیست، بلکه اقتصادی، مالی، صنعتی تکنولوژیک و… است. ما نباید نگاهمان را به جهان بر اساس دولت ها شکل دهیم.

 

پیشنهاد می کنیم :

مقاله تعریف استراتژی از زبان ۸ صاحب نظر سرشناس را مطالعه فرمایید

از اینکه این مقاله را مطالعه فرمودید از شما سپاسگزاریم. لطفا با ارسال نظرات، پیشنهادات و انتقادات خود، ما را در ارائه بهتر مطالب پایدار بلاگ یاری فرمایید.

محور توسعه کدام است؟ نخبگان یا مردم ؟
 تایخ انتشار : سوم بهمن ماه۹۶

 

این مطلب را به اشتراک بگذارید:

پایدار سامانه

ارائه دهنده خدمات طراحی سایت، طراحی فروشگاه اینترنتی، بهینه سازی سایت و سئو، سامانه های تحت وب، توسعه و تولید نرم افزار، پورتال و اتوماسیون و نرم افزارهای مالی و حسابداری

اضافه کردن نظر